كتاب : ارشاد العوام جلد 1 ، در اصول عقايد    صفحه :


كتاب مبارك ارشاد العوام جلد اول
از تصنيفات عالم رباني و حكيم صمداني
مرحوم آقاي حاج محمدكريم خان كرماني اعلي الله مقامه

 بسم الله الرحمن الرحيم
ستايش خدائي را سزاست كه پرورنده جهانيان است و بخشاينده و مهربان و داراي روز پايان ترا مي‌پرستيم و از تو ياري ميجوئيم بنما بما راه راست را راه كساني را كه انعام بايشان كردي كه نه خشم‌كرده شده‌اند و نه گمراهان و درود بر پيغمبري باد كه رخساره يزدان است و راهنماي گمراهان و بر دودمان آن كه همگي پاكانند و پس از او بزرگان و بر آنان كه فروغ خدائي از چهره ايشان نمايان است و همه نيكيها ايشان را شايان و دور شوند از بخشايش بيكران يزدان گمراهاني كه گمراه‌كننده ناتوانانند و دشمن نيكان و دوست دشمنان ايشان .
و بعد چنين گويد بنده اثيم كريم بن ابرهيم كه چون ديدم بعضي از مؤمنين را كه طالب تصحيح اعتقادات حقه بودند و از فهم زبان عربي محروم و جمله كتابها كه در اين علم نوشته شده بود بزبان عربي بود و اگر قليلي هم بزبان فارسي بود بر فهمهاي ايشان گران بود و بقسم مشكلي نوشته شده بود بحدي كه بعد از ترجمه كردن باز نميتوانستند كه آن را بفهمند و هم لفظ آنها مشكل بود و هم دليلهائي كه آورده بودند و عوام از فهم آنها
 بكلي محروم مانده بودند با وجودي كه درست كردن اعتقادها بر همه آنها واجب و لازم بود و بعضي هم التماس كردند از اين فقير كه كتابي براي آنها بنويسم بلفظهائي كه مأنوس طبعهاي ايشان باشد و دليلهائي كه همه كس از عوام از زن و از مرد و بزرگ و كوچك بتوانند آنها را بفهمند و بآنها يقين حاصل كنند و استخاره از خداوند عالم كردم پس از رخصت در نوشتن اين كتاب شروع كردم و اميدوارم كه بطوري بر قلم من جاري شود كه همه كس از آن بهره برند چه عالم و چه جاهل و چه زن و چه مرد و چه كوچك و چه بزرگ و اميد دارم كه بسياري از سخنهاي بلند را هم در آن با لفظ آساني بگذارم تا از مطلبهاي بلند هم محروم نباشند و صاحبان عبارات فصيحه بر اين كتاب نكته نگيرند زيرا كه مقصود فهمانيدن عوام است نه سجع و الفاظ فصيحه و با هر كس بايد بطور او سخن گفت و شايد كه همين عين بلاغت باشد و نام اين كتاب را هم ارشاد العوام گذاردم و آن را چهار قسمت كردم قسمت اول در شناختن خداوند و قسمت دويم در شناختن پيغمبران قسمت سيوم در شناختن امامان و قسمت چهارم در شناختن پيروان ايشان و نيكان و بزرگان .
قسمت اول
در شناختن خداوند عالم و در اين قسمت چهار مطلب است : مطلب اول در شناختن يگانگي ذات خدا و مطلب دويم در شناختن يگانگي در صفات خدا مطلب سيم در شناختن يگانگي در افعال خدا مطلب چهارم در شناختن يگانگي خدا در عبادت و هر يك از اين چهار مطلب بتفصيل ذكر خواهد شد .
 مطلب اول
در شناختن يگانگي ذات خدا و سخنها كه در اين مطلب بايد گفته شود بايد در چند فصل باشد تا هر سخني جدا جدا معلوم شود و دليل هر يك جدا جدا آورده شود .
فصل در بيان آنكه اين عالم تازه پيدا شده است يعني اول نبوده است و بعد موجود شده است و همه محتاجند و فقير . بدانكه چون بچشم عبرت در اين عالم بنگري آشكارا مي‌بيني كه جميع گياهها و حيوانها و انسانها هيچ يك نبوده‌اند و تازه بوجود آمده‌اند و همچنين جميع احوالات و گفتار و كردار ايشان همه تازه بوجود ميآيد و پيشتر نبوده‌اند و همه آنها محتاجند بآتش و باد و آب و خاك و بروز و شب و سرما و گرما و آفتاب و ستارگان و هستي آنها باين چيزها بسته است كه اگر يكي از اين چيزها زياد شود يا كم شود همه خواهند تلف شد و همچنين آتش و باد و آب و خاك محتاجند بآسمان و ستاره‌گان و گردش آنها آيا نمي‌بيني كه از شدت سرما چگونه زمين فاسد ميشود و آب مي‌بندد و هوا فاسد ميشود و غليظ ميگردد و آتش خاموش ميشود و هر يك از آن اعتدال خود مي‌افتد و از شدت گرما زمين ميسوزد و سنگها از هم ميپاشد و ميگدازد و آب ميخشكد و هوا فاسد ميشود و متعفن و غليظ ميگردد پس اين چهار جوهر يعني آتش و باد و آب و خاك در اعتدال و صفاي خود محتاج بآنند كه آفتاب و ماه و ستاره‌گان و آسمانها باعتدال حركت كنند كه نه سردي بنهايت رسد و بسيار شديد شود و نه گرمي بسيار شديد شود و نميتوانند كه وجود خود را نگاه دارند بيك حالت و همچنين هر يك از چهار عنصر يعني آتش